| |
 |
|
Editouriau
dóu mes de outobre
Counsèu de l’Escri Mistralen
À l’aflat dóu Felibrige vèn de se
crea un “Counsèu de l’Escri Mistralen”,
la toco majo d’aquéu Counsèu culturau es
de garda à la grafìo mistralenco touto sa moudernita,
valènt-à-dire d’en proumié d’atualisa
lou Tresor dóu Felibrige en l’enrichissènt
di nouvèu mot de noste siècle.
Aquéli
neoulougisme manquant, se n’en trobo dins l’obro
e la courrespoundènci de Frederi Mistral enjusquo 1914.
|
| |
Aquéli
neoulougisme manquant, se n’en trobo dins l’obro
e la courrespoundènci de Frederi Mistral enjusquo
1914.
Mai de 1914 à 2006, i’a uno moulounado de terme nouvèu qu’an
espeli de tras lou mounde, èro tèms pèr lis aparaire de
l’escrituro mistralenco de recampa e de coudifica tóuti aquéli
mot, dins l’èime mistralen.
Counsciènt que saren jamai proun pèr coumpli, de-coutrìo,
aquelo besougno. S’es fa e se fai encaro la rampelado de tóuti lis
afouga estaca à l’obro de Frederi Mistral e à soun biais
d’escriéure nosto lengo.
Es de bon dire qu’aquéu Counsèu de l’Escri Mistralen,
emai siguèsse crea pèr lou Felibrige, restara pamens libre dins
soun travai e si decisioun. Pèr provo, es pas prepausa rèn qu’i
Felibre, es pas cantouna rèn qu’i grand saberut = lengadoucian...,
es dubert à tóuti li mistralen de cor, estaca à la grafìo
dóu Mèstre que podon adurre sa pèiro au clapié.
I’a de travai à parteja e d’óurientacioun à prene
ensèn pèr apara l’escri mistralen.
Lou proumier acamp d’aquéu Counsèu de l’Escri Mistralen
s’es debana lou dimenche 24 de setèmbre, dins la salo dis Estat
Generau de Prouvènço de la Coumuno de z-Ais, souto la presidènci
dóu capoulié dóu Felibirge, Jaque Mouttet.
Lou majourau Bernat Giély que menavo lou projèt ramentè qu’es
un fa, grand vo pichot, mai istouri, nosto lengo s’escriéu, aro,
de dous biais, emé l’emplé de dos grafìo.
La grafìo de Frederi Mistral e di primadié dóu Felibirige
rèsto la mai simplo e la mai poupulàri en Prouvènço,
pèr acò s’es decida de crea lou “Counsèu de
l’Escri Mistralen” emé pèr toco proumiero la sauvo-gardo
de la grafìo mistralenco.
Sènso se vougué èstre uno acadèmi, aquéu Counsèu
culturau se pauso coume un fougau d’escàmbi sus nosto lengo pourtado
pèr la grafìo de Frederi Mistral.
Pèr counserva la moudernita d’aquelo grafìo mistralenco,
lou Counsèu de l’Escri Mistralen assegurara, de-longo, la meso à jour
dóu “Tresor dóu Felibrige”, assouciant li saberut dis
escolo em’ aquéli que praticon la lengo.
En mai di neoulougisme, se prepauso de refreta quàuquis usage grafi, trop
souvènt entrepachous pèr lis escoulan d’aro qu’an pas,
pecaire, ausi la lengo à l’oustau. |
|
|
|
|
L’ourganisme
L’ourganisacioun
dóu Counsèu de l’Escri Mistralen es estado
precisado à-z-Ais :
Coumpetènci
Lou
Counsèu a pèr toco essencialo de fissa li règlo
toucant lou biais d’escriéure nosto lengo en grafìo
mistralenco, valènt-à-dire d’avalisa vo
de crea de mot nouvèu asata au mounde d’aro e
de facilita lou parla en emplegant aquelo grafìo.
Representacioun
Li
mèmbre saran chausi pèr si capacita à maneja
la lengo e soun escrituro: dins l’ensignamen, la literaturo,
la creacioun tiatralo vo musicalo, l’edicioun, la prèsso
escricho vo audiò-visualo, la difusioun internet, lou
mitan assouciatiéu… la vido vidanto.
Coumpousicioun
Lou
Counsèu se coumpauso de 30 à 50 mèmbre.
Aquéli mèmbre saran chausi de tau biais que la
representacioun fuguèsse assouciativo e tambèn
geougrafico.
Burèu
permanènt
Lou
Counsèu elegis 3 mèmbre pèr assegura la
couourdounacioun entre li mèmbre. Se ié pòu
dire lou Burèu permanènt. Sara en liguesoun emé lou
Burèu dóu Felibrige pèr lou soustèn
lougisti. Aquéli 3 mèmbre soun carga de prepara
l’ordre dóu jour dis acamp dóu Counsèu
e de mena lis afaire courrènt, coume lou burèu
d’uno assouciacioun vo lou secretariat d’uno Acadèmi
literàri.
Coumessioun
de travai
Lou
Counsèu pòu decida de crea de coumessioun especialisado
sus de tèmo precis, en mai di mèmbre dóu
Counsèu, ié podon èstre assouciado de
persouno d’en deforo.
L’adrèisso
Lou
Counsèu de l’Escri Mistralen aura coume adrèisso
amenistrativo la dóu Felibrige. Sis acamp se faran dins
quento vilo que siegue dóu relarg prouvençau.
Lou
mèstre d’obro
L’ourgano
suport d’aquéu Counsèu de l’Escri
Mistralen es lou Felibrige. Lou Counsèu, à flour
e à mesuro, asatara pèr lou menut soun founciounamen.
La
toco
Realisa
uno nouvello edicioun coumpletado dóu “Tresor
dóu Felibrige”, à jour di mot nouvèu
en versioun papié, mai tambèn en versioun enfourmatisado
sus disque. La meso à la dispousicioun d’aquéu
diciounàri se fara tambèn sus l’internet
emé un moutour de recerco pèr aganta li mot,
li legi e lis escouta s’es de besoun. |
Tresor
dóu Felibrige
Vaqui
adounc li causo à vèire, apoudre vo courregi
dins lou “Tresor dóu Felibrige”
1 – Li
neoulougisme
La toco majo d’aquéu Counsèu culturau es
de garda à la grafìo mistralenco touto sa moudernita,
valent-à-dire d’en proumié d’atualisa
lou Tresor dóu Felibrige en l’enrichissènt
di nouvèu mot de noste tèms.
Frederi Mistral a couneigu lou telefone, emai lou noutèsse
coume un terme scientifi:
TELEFONE, (esp. it. Telefono, du grec), s. m. t. sc. Téléphone.
Mai poudié pas counèisse la televisioun, vaqui
nosto obro: coume escriéure aquéu mot ?
D’ùni voudran “televesioun”, d’àutre “televisioun”.
Lou mai simple sara de faire coume Frederi Mistral qu’emplego
dous biais d’escriéure lou mot :
VESIOUN, VISIOUN
Faren de-segur parié, leissaren li dos façoun
d’escriéure aquéu neoulougisme:
TELEVESIOUN, TELEVISIOUN
Sara pas toujour tant simple qu’acò, quand faudra
asata li terme di teinico nouvello, mai i’arribaren.
Pièi i’a pas que li sciènci nouvello, se
capito meme que li nouvèu simbèu de la Prouvènço,
lou pastis e la petanco, soun pas dins lou Grand Tresor.
2 – Li
mot mancant
N’en dèu pas forço manca, lou travai de
Frederi Mistral es mounumentau, s’es rensigna sus tout,
mai, de cop que i’a, troubè pas lou bon especialisto
dóu voucabulàri d’un mestié vo d’uno
teinico.
Eisèmple d’un mot de noste païs: dins li
salin de Berro vo de Pecai, lou rastèu de bos, pèr
recampa la sau es nouma pèr lis especialisto: “Ételle”, “rateau
sans dents, planchette trouée fixée à un
long manche” (se ié dis “simoussi” dins
li salin dis Isclo de Re e d’Ouleroun).
Adounc oume ié disien: Estello, atello vo etello ?
Parié dins lou meme mestié: palinié, saunié,
palunié, paludié meritarien mai de precisioun.
Lou paludié es lou proudutour, lou pelot, lou salinié l’oubrié que
travaio dins lou salin, lou saunié lou marchand de sau
e lou faus-saunié lou que pago pas la gabello.
Dins la meme famiho, sauna (proudurre de sau) e saunage
(prouducioun de sau) ié soun pas.
3 – Li mot qu’an
pres uno definicioun de mai
Es
de bon vèire que de mot nouvèu s’apielon
sus de noum utilisa. Bastara d’apoundre la definicioun
nouvello.
Eisèmple :
FUSADO, e NAVETO soun devengudo espacialo.
PASTIS es devengu uno bevèndo.
4 – Lis
apoundoun dins uno famiho de mot
I’a de mot qu’an fa de pichot dins lou lengage
d’aro vo belèu qu’èron trop raramen
emplega à passa tèms pèr pas figura dins
lou diciounàri.
Avèn INVALIDA, INVALIDACIOUN, INVALIDE, mai manco l’invalideta.
Invalidita vo invalideta, es eisa de trouba,
Mistral escriéu
VALIDETA.
Avèn ACROUBATE, ATO mai i’a pas d’acroubacié vo
d’acroubacìo.
Avèn PROUFESSIOUN mai i’a pas de proufessiounau
e proufessiounalo.
5 – Li
courreicioun
Sian
espanta de vèire lou pichot noumbre de deco, d’inatencioun
vo d’estamparié, qu’an passa pèr
maio.
Tant soulamen n’en rèsto, adounc, tant qu’à faire,
li poudèn courregi.
Eisèmple :
TÈMPE, TEMPLE (l.) TÌMPLI (auv.) … Temple, église.
Lou “L” a resquiha, es un tèmple que fau
escriéure.
6 – Lou
repousiciounamen
Frederi
Mistral sabié que si legèire poudien
joungla emé li mot, ana d’un souto-dialèite à l’autre
sènso entramblo.
Voulié pas faire dóu roudanen la normo, mai l’a
fa mai vo mens.
Vuei li nouvèu legèire aprenon la lengo, se ié remetèn
pas li mot en bono plaço van se perdre dins lou laberinte
dialeitau.
Eisèmple :
ESTENAIA, ESTANAIA (a. rh.)…
ESTENAIADO, ESTANALHADO (l.) …
Trouban pas ESTENAIO.
Fau ana à la letro T , aqui, après lou verbe
TENAIA i’a lou noum :
TENAIO, TINAIO (auv.), ESTENAIO, ESTANAIO,
TANAIO (rh.)…
L’ESTENAIO que cercavian à la lettre E après
la definicioun d’ESTENAIA et ESTENAIADO se capito aqui
au bèu mitan de la TENAIO
7 – Li remandamen d’un
mot à-n-un autre
Pèr quàsi tóuti li mot Frederi Mistral
nous remando à-n-un autre, siegue un sinounime, siegue
uno racino dóu mot, es signala pèr “v.”
Deguè èstre un travai de titan pèr éu
de faire lou liame entre tóuti aquéli mot.
Quand au mot DEMEMBRANÇO nous mando v. óublid
e que trouban óublit ourtougrafia diferentamen, sabèn
que li primadié aguèron d’esitacioun sus
la terminesoun d’aquéu mot. Falié belèu
pas óublida d’ana reprene tóuti lis óublid
que restavon.
Lou mai estounant es quand nous
remando à de mot que
sèmblon ié pas èstre :
Uno pasto gaio, es uno pasto un
pau trop molo, mai ounte trouba “gaio” ?
Lou Tresor dóu Felibrige es un mounumen. I’a de
pan sus la cledo pèr tóuti li Mistralen que volon
assaja de lou preserva coume l’óutis de referènci
e lou cap d’obro de noste parla.
Pèr
participa au travai:
Lou Felibrige. Oustau de Prouvènço. 8 bis avengudo
Jules-Ferry. 13100 Ais de Prouvènço.
escrimistralen@felibrige.org
|
Bernat
Giély
|